Perlite rukt op als luchtig en puur alternatief voor steenwol

Potplantenkwekers en vermeerderaars kennen perlite al jaren. Ook in de sierteelt en de glasgroente neemt het gebruik van de gemalen en geëxpandeerde lava toe. Vrijwel elk gewas blijkt goed generatief te sturen op perlite, dat los in emmers of potten wordt gedaan, maar ook in matten en zakken leverbaar is. De mogelijkheden in de substraatteelt zijn sinds kort verruimd dankzij groeiblokken van perlite, zodat tuinders helemaal geen steenwol meer nodig hebben.

Perlite moet als volwaardig teeltmedium opboksten tegen het enorme marktaandeel dat steenwol afgelopen decennia heeft veroverd in substraatteelten. De belangstelling voor het natuurlijk, anorganische, steriele en inerte substraat lijkt echter toe te nemen. Piet Mertens van perlitefabriek Pull Rhenen: “Aan de ijzersterke positie van steenwol was jarenlang niet te tornen. We hebben de afzet van perlite als teeltmedium ook bewust in eigen hand gehouden. Als we het via leveranciers hadden gedaan, zouden we vanwege de belangenverstrengeling waar zulke bedrijven dan mee te maken krijgen, nu vermoedelijk nog steeds een marginale rol spelen.”
Behalve aan die marketingstrategie is de gestage opmars van perlite volgens Mertens vooraal te danken aan de voordelen van de Griekse grondstof, die zijn gunstige eigenschappen dankt aan een behandeling in de fabriek in Rhenen (Utr.) “Door de ruwe grondstof te expanderen, ontstaat een poreuze, lichte, wittige korrel met een goede capillaire werking. In potgrondmengsels en zaaibedden is het een prima ingrediënt en afstrooimiddel. Maar als puur substraat is perlite gewoon ook een uitstekende groeimedium.”

Afzet perlite groeit
In de glasgroenteteelt waren komkommertelers de eersten die perlite als substraat omarmden. Zij grepen de drogere teelt die de glasachtige korrel mogelijk maakt, aan om wortelproblemen te lijf te gaan. “Je giet niet te snel te veel.” Collega’s met tomaten, aardbeien, paprika’s, rozen, anthuriums en cymbidiums volgden. Mertens schat het huidige areaal waarop op het medium wordt geteeld, in Nederland op 450 à 500 ha. “Alles wat we in Rhenen expanderen, verkopen we. En alle winst die we maken, stoppen we in uitbreiding van de productie. Beide vertonen al jaren een stijgende lijn.” Zonder de confrontatie met steenwolfabrikanten als Grodan te zoeken, zet Pull Rhenen perlite in de markt als een milieuvriendelijk, steriel, pH-neutraal en stoombaar alternatief. De kosten bij eenmalig gebruik, doorgaans in de vorm van matten, liggen volgens Mertens 10 à 15 procent onder die van steenwol. Meermalig gebruik is nog goedkoper, al wordt de besparing wel beperkt door de kosten die een tuinder kwijt is aan het stomen van de emmers of potten. “Maar het perlite zelf kan zonder slijtage of vervuiling jaren mee”, verzekert Mertens. “We hebben een komkommerteler als klant gehad, die negen jaar met hetzelfde perlite heeft gedaan. Het is dat zijn bedrijf moest wijken voor woningbouw, anders teelde hij er nu vermoedelijk nog op.”

“Te vochtig perlite bestaat niet”

Als komkommerteler maakte Hans van Gellecum kennis met perlite. Het beviel goed. Zo goed dat hij vasthield aan het nieuwe groeimedium toen hij samen met kompaan Eugenio Roelofs op de teelt van trostomaten overstapte. “Als je bij komkommers een goed gevoel hebt bij perlite, moet je je niet laten afschrikken door het feit dat vrijwel alle trostomatentelers op steenwol telen”, vindt Van Gellecum. Op de 6,5 ha grote kwekerij De Ossekamp in glastuinbouwgebied Bergerden in Bemmel (Gld.) is het dan ook alles perlite wat de klok slaat. Behalve de matten zijn ook de groeiblokken van perlite, een noviteit van de Belgische fabrikant UEP. “We kunnen nu rechtstreeks op het plantgat planten”, noemt Van Gellecum een voordeel. “Bovendien zijn we tijdens de teeltwisseling goedkoper uit. De matten en groeiblokken van perlite kunnen in één keer worden afgevoerd. Dat scheelt tijd en geld.” Ook over de teelttechnische eigenschappen van perlite is Van Gellecum tevreden. “In de komkommers had ik duidelijk minder last van wortelproblemen. Perlite biedt ook in de trostomaten de mogelijkheid om wat generatiever en droger te telen.” Daar schuilt ook een gevaar in. “Perlite houdt minder water vast dan steenwol. Daardoor moet je goed oppassen dat je genoeg water geeft.” In het verlengde daarvan hoeft Van Gellecum dankzij de capillaire en waterafvoerende eigenschappen van perlite nooit bang te zijn dat het gewas te veel water of meststoffen krijgt. “Te veel water blijft niet in het substraat achter maar loopt weg. Te vochtig perlite bestaat niet.

“Op perlite moet je leren telen”

Net als op steenwol en kokos moet je ook op perlite leren telen. Dat is de ervaring van rozenteler Koen van der Voort in Heerhugowaard. Op de 5 ha grote kwekerij die hij samen met zijn vader leidt, stapte hij in vijf jaar over van kokos op perlite. “Na enkele jaren hebben steenwol en kokos toch de eigenschap wat te verslempen”, motiveert de Noord-Hollander de overstap. “Op ons bedrijf duurt een teelt vijf jaar. Heel die periode blijft de structuur van perlite hetzelfde. Dat sprak ons aan.” In één afdeling van Van der Voort staan de planten in emmers die zijn gevuld met perlite. In de andere afdelingen kozen de rozentelers voor groeiblokken van steenwol, die op groeizakken van perlite staan. “Het kost ongetwijfeld wat meer om de steenwol en perlite gescheiden af te voeren, maar per saldo schat ik dat er geen grote financiële verschillen zijn tussen de diverse groeimediums”, zegt Van der Voort. “Hoofdzaak is dat de plant vanuit het blokje steenwol vlot weggroeit in het perlite. Onze ervaringen zijn goed, al hebben we wel leergeld betaald. Ook op perlite moet je leren telen. Het medium heeft de naam dat je er droger op kunt telen. Dat is wel zo, maar omdat perlite zo weinig water vasthoudt en overtollig water vlot wegloopt, vraag de watergift juist veel aandacht. Droger telen betekent zeker niet dat je minder water hoeft te geven, daar zijn wij inmiddels wel achter.”

Van Griekenland naar Nederland

Ruwe perlite is een anorganisch gesteente, ontstaan bij vulkanische uitbarstingen. Het is rijkelijk aanwezig in Griekenland. Op een aantal eilanden voor de Griekse kust ligt het perlite aan de oppervlakte, zodat het eenvoudig in dagbouw kan worden gewonnen. “Zelfs als het gebruik is isolatiemateriaal en in de tuinbouw een veel hoger vlucht neemt dan nu, kunnen we nog minimaal 250 jaar vooruit”, verzekert verkoper Piet Mertens van Pull Rhenen, een bedrijft dat behalve perlite ook vermiculite op de markt brengt. Perlite wordt door Pull Rhenen, als ruwe grondstof naar Nederland gehaald. Daar wordt het gesteente gezuiverd, gebroken in verschillende groottes en in ovens bij een temperatuur van circa 950 graden Celsius geëxpandeerd. Dat betekent dat het gebonden water in de gestolde lava wordt omgezet in damp, wat een glasachtig natuurproduct met een ruw oppervlak en een open structuur oplevert. Het gehalte lucht in geëxpandeerd perlite zit in de buurt van de 60 procent. “De winning berokkent de natuur geen schade”, benadrukt Mertens. “Na gebruik in de glastuinbouw worden de korrels als bedrijfsafval afgevoerd en als compost hergebruikt.”

Bron: Cees de Geus
Oogst Agrarisch weekblad van LTO Nederland – 1 april 2005.